كنار رودخانه و راه ، كاروانسرا و آسيايى سنگى از قديم ساخته شده است . كنار رودخانه باغات زيادى دارند . بعد از بالا آمدن از گودى آن دره الى حماه ، همهء راه بيابانى است پست و بلند . در طرف راست راه بعضى كوههاى كوچك هست . [ 108 ب ] قدرى دور از راه بعضى آباديها هست . همه‌جا محل زراعت . در بين راه آب‌انبارهايى كه از آب باران پر مىشود ، بعضى آباد پاره [ اى ] خراب بسيار است . وضع آبادى حماه آبادى حماه در ميان دره واقع است . جميع اطرافش بلندى [ است ] . سكنهء آنجا مسلم و نصارا و يهود [ ند ] . بناى آن همه از سنگ [ است ] . حمام و مساجد زيادى دارند . بازارش بسيار است ولى تنگ و بد . شعربافى و نسّاجى زيادى دارند . قطيفه و دستمالهاى كرك‌دار در آنجا خوب مىبافند . سرايهء حكومتى و قشلهء نظام و توپخانه از جانب دولت عثمانى ساخته شده است . باغاتش بسيار [ است ] . ابريشم كمى به عمل مىآورند . آبش [ از ] رود و گوارا ، ولى به جميع شهر و باغات ، از چرخ آب كه به قوّت آب رودخانه حركت مىكند ، آب مىآيد . كوچه‌ها تنگ و سنگفرش [ است ] . هندوانهء اين ملك بسيار خوب است . انار و انجيرش بد نيست . ميوه‌هاى ديگر هم دارند . تخمينا جمعيت شهرش پنجاه هزار نفر مىشود . پهلوى آبادى شهر تل خاكى بزرگى است كه قديم بر روى آن قلعهء محكمى بوده است مثل قلعهء حمص . [ 109 آ ] خان شنجان از حماه الى خان شنجان هفت ساعت ، همهء راه جلگهء پست و بلندى است . اول تا دو ساعت كنار رود حماه ، باغستان بسيار باصفا ، مابقى راه از دو طرف